Arkiva

Corridor Spaces – The history

[vc_row][vc_column][vc_empty_space height=”30px”][vc_row_inner][vc_column_inner][vc_column_text]

“Unë i dua korridoret e gjata dhe të lara në dritë. Kjo hapësirë e ngushtë e krijuar vetëm nga dy mure, duket sikur të përfshin në një rrugëtim të shkurtër që ka një pikënisje dhe një pikë mbërritje brenda një interieri. Herë një galeri boshe dhe herë një hapësirë lidhëse për dhomat e tjera të interierit, gjatë kohës që hedh hapat përmes tij, të fal mundësinë të përjetosh qetësinë.” – ark. Ledia Lazi

[/vc_column_text][/vc_column_inner][/vc_row_inner][vc_single_image image=”11852″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]Sot, natyrisht, korridoret janë shumë të përhapura në ndërtesat publike–dhe kjo fjalë përdoret rastësisht si metaforë–saqë vështirë të imagjinohet se ata kanë luajtur ndonjë rol tjetër përveçse një pjese relativisht të parëndësishme në historinë e arkitekturës.

Pyetja para nesh nuk është vetëm, Çfarë është korridori, por edhe, Si u bë korridori një përsosmëri kulturore e gjerë? Siç mund tregojnë këto fjali paraprake, përgjigjja nuk është aspak aq e drejtpërdrejtë sa mund të duket.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”11840″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]

Në shekullin e katërmbëdhjetë, si në kontekstet spanjolle ashtu edhe në ato italiane, një corri dor nuk i referohej një hapësire, por një korrieri, dikush që, siç sugjeron rrënja latine e fjalës, mund të vrapoj shpejt. Një korridor mund të ishte një informator i dërguar prapa linjave të armikut, një i dërguar qeveritar, një bartës i parave, apo edhe një negociator që rregullonte marrëveshje dhe martesa. Ai gjithashtu mund të kishte shërbyer në fushën e betejës, duke dërguar raporte midis komandantëve dhe oficerëve. Ky ishte dhe kuptimi i fjalës siç përdoret nga Dante në rreshtin, ‘’Corridor vidi per la terra vostra’’.

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”11841″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]Koncepti i korridorit në arkitekturë ka ndryshuar me kohën. Në shekullin e 18-të në Angli, ndërtesat nuk kishin korridore ose kishin vetëm një numër të kufizuar, pavarsisht sa të mëdha ishin. Arkitekti i Somerset House, William Chambers, i përcaktoi korridoret në fjalorin e tij të termave arkitektonikë si element të arkitekturës së interierit, pa dyshim duke krijuar iluzionin–në një farë mase gabim–se korridoret janë kryesisht tipar i shtëpive.
Nëse korridoret po fillonin të ndërtoheshin në vendet ku flitej anglisht në fund të shekullit 18, ato ishin burgjet, por edhe në këtë kontekst ata konsideroheshin një risi.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”11842″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]

Në shekullin e 19, Anglia u ndikua nga imazhi i korridoreve si të errët dhe të vetmuar, ndonjëherë edhe të përhumbur. Charlotte Brontë i vizualizoi ata si vende për shpirtra të trazuar; Charles Robert Maturin në Melmoth the Wanderer (1820) i përshkroi si vende takimi të fshehta; për Lord Bajron ata ishin vendi perfekt për shpirtin romantik. “Por duke ndezur korridorin e mbytur,” shkroi ai në 1814 në The Corsair, “Një tjetër (llampë) mibzotëron dyshemenë e zymtë.”

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”11847″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]Korridori si një element i rëndësishëm i projektimit ishte i rrallë në Francë, madje edhe në shekullin e 20. Arkitektët e Beaux Arts e mbajtën të patundur traditën e oborrit Paladian. Ata vazhdimisht përdornin fjalë si galeri, kolonada, arkada, por kurrë korridore. Mungesa e termit është domethënëse. Ndërsa një korridor mund të kishte dhoma nga të dy anët dhe thekson shpejtësinë dhe efikasitetin, një galeri gjithmonë kishte dhoma nga vetëm njëra anë dhe një rresht dritaresh nga ana tjetër. Një galeri ishte një hapësirë për të parë kopshtin dhe më vonë për të parë pikturat. Vetëm në fillim të shekullit të tetëmbëdhjetë, francezët do të fillonin ta quanin fjalën korridor si couloir, e cila ishte një fjalë e vjetër që do të thoshte një kullues uji ose site, me implikime të ndryshme – dhe jo pozitive.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”11853″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]Në vitet 1820, elementët e korridorit modern filluan të bashkoheshin. Përveç kësaj, ishte implementimi i korridorit të dekoruar që bëri që korridori të mos ishte më thjesht një vend kalim por një destinacion më vete.

Megjithë zhvillimin e korridorit të dekoruar si një hapësirë e socializimit dhe përfaqësimit politik dhe profesional, ai nuk u miratua për shkollat dhe universitetet që vazhduan të ndërtohen rreth dhomave dhe sallave të mëdha, zakonisht në një model të ashtuquajtur pavijon. Eshtë e panevojshme të thuhet, por francezët kurrë nuk do të kishin vendosur një korridor në një shkollë. Shkollat e krijuara rreth vitit 1900 nga Roger Bouvard (1875–1961) kishin dhoma dhe klasa të gjata që përballeshin me oborret.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”11856″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]

Nga mesi i viteve 1930 revolucioni korridorik ishte në zhvillim të plotë, duke arritur apotezën e tij në vitet 1960 në shkolla, ndërtesa apartamentesh dhe zyrash, ku rëndësia e tij e mëparshme si hapësirë prestigji dhe diferencimi shoqëror i dha vendin hapësirave lineare gjenerike që lehtësoi shpërndarjen e njerëzve dhe sistemeve mekanike nëpër ndërtesë. Sipas një studiuesi, korridori “ndihmoi në zvogëlimin e stresit shoqëror sepse dha një zgjedhje më të gjerë të hapësirave duke përcaktuar më mirë kufijtë e tyre”.

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”11844″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]Gjatë shekullit të kaluar korridori si një element arkitektonik ka pësuar shumë ulje dhe ngritje, dhe u shoqërua me cilësinë e modernitetit dhe jo me madhështinë e tij. Racionalizmi i epokës moderne ka infektuar deri tani fjalën ‘korridor” sa është e vështirë të imagjinohet se një korridor mund të ishte ndonjëherë një vend i bukurisë, një moment kalimi nga dhoma në dhomë, që do të thotë të gjitha ato momente që kalon në dhoma ato vetë. ”[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”11850″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center”][vc_column_text]Source: Critical Inquiry – Corridor Spaces by Mark Jarzombek[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]